MỘT GÓC KHUẤT TRONG THẾ GIỚI TÌNH CẢM CỦA HỒ SĨ TẠO

Top 5 quốc gia nguy hiểm về giao thông nhất Đông Nam á, Việt nam xếp thứ mấy ?
Bí Ẩn Angkor Wat - Quá trình xây dựng một kỳ quan
Bí ẩn về Hội Tam Hoàng tại Việt Nam, một thời làm mưa gió
Top 10 vụ cướp Ngân hàng (nhà băng) kinh điển nhất Việt Nam | phim Mỹ còn thua
Top 10 xe tăng và pháo tự hành chống tăng mạnh nhất của Mỹ trong chiến tranh thế giới thứ 2
Top 10 trận đấu xe tăng kinh hoàng nhất trong lịch sử thế giới
Top 10 xe tăng và pháo tự hành chống tăng mạnh nhất của Đức trong Thế chiến 2
top 10 xe tăng nổi bật làm thay đổi chiến tranh thiết giáp

Việt nam đã bắn bao nhiêu viên đạn pháo trong chiến dịch Điện Biên Phủ 1954
Bí mật những trận đánh giữa Việt minh với quân đội Anh tại Sài gòn năm 1945
Bí ẩn việc tướng Giáp đã phân tích so sánh lực lương Pháp và quân ta như thế nào?
Chiến thắng Điện Biên Phủ và 10 cái nhất có thể bạn chưa biết

THÔNG TIN HỌ HỒ NGHỆ AN

SỐ 2/2008

Trần Minh Siêu

Dưới triều đại vua Lê Duy Tông (1705- 1729), ở xã Thanh Quả, huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An có quan Hữu sự Toàn Quận công người họ Đậu, hưu trí về quê chiêu tập người bốn phương khai khẩn đất hoang, lập thành xã Thất thôn gồm có: Nã Điền, Thanh Chư, Bàn Thạch, Bảo Đức, Lai Nhã, Mô Vinh.

Cùng lúc ấy, theo lời kêu gọi của quan Quận công họ Đậu ở làng Cương Gián, huyện Nghi Xuân tỉnh Hà Tĩnh có ông bà Lương, người họ Hồ, hậu duệ của Hồ Tôn Thành đến huyện Thanh Chương tham gia khai phá đất rừng, lập nên thôn Lai Nhã. Đến triều vua Cảnh Thịnh thứ 5 (1798) có Hồ Yên Định là quan Chánh sứ phẩm Thống Chương đại phu đổi xã Thất Thôn, thành Thái Nhã, Thôi Lôi Nhã, Thành Lai Nhã. Thôn Lai Nhã thuộc xã Thái Nhã nên thường gọi là Song Nhã.

Người con trai thứ 4 của Hồ Yên Định là Hồ Sỹ Tuyển đậu 3 khoa tú tài nên nhân dân thường gọi là Mền Tuyển.

Con trai của Hồ Sỹ Tuyển là Hồ Sỹ Tạo, sinh năm 1841. Gia phả họ Hồ ở Song Nhã chép: “Ông Hồ Sỹ Tạo, húy là Thàng, đẹp trai, học giỏi, thông minh, thi Hương đậu giải Nguyên, thị Hội trúng Tam trường. Lúc vào tứ trường phúc hạch thì bị vua đánh hỏng bởi vì đến triều Nguyễn, thời vua Tự Đức, Pháp sang xâm lược nước ta. Vua Tự Đức thì muốn đầu hàng, bèn ra bài thi phỏng vấn thí sinh, ai theo ý vua muốn đầu hành thì đậu. Còn ai muốn đánh Pháp là trái ý vua. Bài của ông Tạo rất hay, song trái ý vua, cũng như những người yêu nước khác nên bị hỏng. Sau ông được bổ làm quan giáo dục huyện Nho Quan, tỉnh Ninh Bình. Tái bổ làm quan Thông phán 6 tháng. Sau đó tái bổ làm quan Tri phủ Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình.

Tương truyền lúc ông Hồ Sỹ Tạo trên 20 tuổi, tuy con nhà Nho giáo, song rất nghèo và thanh liêm, nên ông phải vừa đi học, vừa tự túc học thêm để trau dồi văn chương. Sử chép ông rất đẹp trai, nhất là hát đối đáp và đàm đạo văn chương. Ông từng ngồi dạy học ở nhà ông Hà Văn Cẩn. Trong gia phả chữ Hán có chép có cô con gái rượu của ông Cẩn là Hà Thị Hy, một người nhan sắc xinh đẹp đã yêu ông Tạo. Khi ông Tạo về nhà xin cha cho hỏi cô Hy làm vợ, thì ông Tuyển chưa cho lấy, vì chưa đậu đạt thành danh. Do đó, ông Tạo đành ngậm ngùi, không dám xuống làng Mậu Tài dạy học nữa và nói lời từ biệt… Tương truyền khi bà Hy lâm bệnh chết, ông Tạo làm điếu văn, đọc ở mộ, mọi người có mặt ai cũng cảm động và khóc cùng tang quyến”.

Ở trang sau trong gia phả, phần “Đôi điều suy diễn” chép tiếp: “Truyền rằng cụ Hồ Sỹ Tạo đi lại với bà Hà Thị Hy ở làng Mậu Tài, Nam Đàn thuở xuân xanh. Khi bà Hy còn mang thai, thì cụ Tuyển chưa cho ông lấy vợ để lên đường chấp kinh thi cử. Cụ Nguyễn Sinh Nhậm chết vợ, lấy bà Hy làm vợ kế. Thai này ra đời là cụ Nguyễn Sinh Sắc” (Nguyên văn chữ Hán do ông Hồ Sỹ Thanh dịch, tháng 12/1948).

Sau khi Bác Hồ về cõi vĩnh hằng, tôi được về Khu di tích Kim Liên công tác (cuối 1969), có nghe các cụ già trong làng Sen nói loáng thoáng câu chuyện tình giữa chàng Nho sinh tài hoa giữa Hồ Sỹ Tạo với cô thôn nữ tài sắc nổi tiếng Hà Thị Hy.

Mấy năm sau, cụ Võ Thiện Giá (nay đang sống trên 100 tuổi), quê ở làng Hậu Luật, xã Diễn Bình, huyện Diễn Châu, là Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam, hoạt động cách mạng từ thời kỳ 1930-1931 (Nay nhà ở phường Hưng Bình, thành phố Vinh), rủ tôi cùng đi lên Lai Nhã, xã Thanh Khê, huyện Thanh Chương để xác minh sự việc, một số cụ già ở Lai Nhã cũng nói là nghe loáng thoáng như một số cụ già ở Làng Sen, Kim Liên. Chúng tôi đến nhà thờ họ Hồ, xin phép được thắp hương và xem gia phả. Nội dung gia phả có đoạn đã chép như trên.

Đầu năm 1991, cụ Võ Thiện Giá ra Hà Nội gặp Thủ tưởng Phạm Văn ĐỒng trình bày câu chuyện đã nghe được ở làng Sen và Lai Nhã. Sau khi nghe cụ Giá trình bày xong, Thủ tướng Phạm Văn Đồng cảm ơn cụ Giá rồi nói: Cụ đã làm một việc đúng lúc, đúng chỗ và đúng người. Đúng lúc là thời điểm năm 1991, chứ không phải năm 1990, chúng ta đang kỷ niệm lần thứ 100 ngày sinh của Bác Hồ kính yêu. Đúng chỗ là tại Văn phòng Thủ tướng. Đúng người là tôi (Thủ tướng Phạm Văn Đồng) nghe trực tiếp. Nhưng thôi, không nên nói chuyện này ra, không có lợi cho thời cuộc hiện nay.

Trên đây là câu chuyện “Một góc khuất trong thế giới tình cảm của Hồ Sỹ Tạo” mà các cụ già đương thời cũng chỉ nghe loáng thoáng, gia phả họ Hồ ở Lai Nhã, Thanh Khê cũng ghi là “Tương truyền…”.

Sau sự kiện Thượng tọa Thích Chân Quang (Hồ Chí Việt) trụ trì ở chùa Phật Quang, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu ra Nghệ An nhận họ Hồ (theo thông tin từ nội bộ họ Hồ, số 1/2007) thì câu chuyện trên có một số người lại xôn xao bàn tán .

Tôi thiết nghĩ: Hiện nay dùng phương tiện khoa học để xác minh chân lý của câu chuyện  “Một góc khuất trong thế giới tình cảm của Hồ Sỹ Tạo” là cực kỳ khó khăn, không biết có làm được không. Tôi thì một lòng, một dạ, hoàn toàn tự hào và vui sướng được nghiên cứu về cuộc đời và sự nghiệp của cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc đã sinh ra và dưỡng dục cho dân tộc Việt Nam một con người vĩ đại: Đó là Chủ tịch Hồ Chí Minh đã được thế giới phong tặng: Anh hùng giải phóng dân tộc, danh nhân văn hóa kiệt xuất của thế giới.

T.M.S.

Mời đọc thêm: Từ Hồ Sĩ Tạo tới Hồ Chí Minh.